Planten of moerasfilter:
Planten of moerasfilter zijn graag geziene filters. En dat is eigenlijk niet verwonderlijk als je de voordelen op een rijtje zet! Maar toch moet er bij de aanleg enkele dingen grondig in rekening gebracht worden wil het systeem zijn kracht ook op lange termijn bewijzen.

Een planten- of moerasfilter is een kunstmatige moeraszone waar planten met hun wortels rechtstreeks in bepaalde substraten staan. Hierlangs stroomt het water, zodat de bacteriën en planten door voldoende voedselaanbod kunnen groeien met gevolg dat er een natuurlijke waterzuivering ontstaat.
De planten die we gebruiken behoren tot de groep der helofyten, uit het Grieks vertaald: "moerasplanten".
Dit filter wordt ook wel helofytenfilter genoemd, dit systeem wordt ook toegepast in de afvalwaterzuivering, ook zwemvijvers worden op deze manier voorzien

Hoe werkt het:
Water is bekend als een goed oplosmiddel. Vervuilende stoffen lossen hier rechtstreeks in op.
Uitscheiding door de kieuwen en nieren van de vissen of na afbraak door micro-organismen, via bacteriële omzetting (nitrificatie) stoffen. Er komen nitraten en fosfaten vrij. Voor vijverliefhebbers zijn deze stoffen een bron van frustratie, het komt tot algengroei en de waterkwaliteit is bijna niet meer onder controle te houden.

In de natuur spreken we over een biologische kringloop, de planten doen hier hun werk, stoffen worden opgenomen en worden omgebouwd tot biomassa. Hoe harder een plant groeit, hoe meer het water wordt gezuiverd.
In de meeste vijvers staan eigenlijk te weinig planten om over een gesloten kringloop te kunnen spreken, daarom is een moerasfilter een uitkomst. Het goed functioneren van het moerasfilter is afhankelijk van de hoeveelheid bacteriën en planten die er groeien.

Hoe zit het met de bacteriën?
De voorwaarden die een goede groei garanderen hangt voor een groot deel af van de waterkwaliteit, denk hierbij aan de pH, hardheid en zuurstofgehalte. Daarnaast zullen de bacteriën in meerdere of mindere mate groeien of aanwezig zijn afhankelijk van de temperatuur en voedingsgehalte van het water

Helofytenfiltersysteem

Zandfiltersysteem
het zandfilter is ingegraven, vloeistofdicht van de omringende bodem afgesloten en bevat een verdeelsysteem ten behoeve van een gelijkmatige verdeling van het aangevoerde voorbezonken afvalwater over het systeem. Het voorbezonken afvalwater wordt periodiek vanuit een pompput onder druk door het verdeelsysteem gepompt. Via het verdeelsysteem loopt het afvalwater verticaal door het zandfilter. Tijdens deze weg zuiveren bacteriën het afvalwater. Deze bacteriën hechten zich op het zand en/of grint. Onder het zandpakket is een stelsel van afvoerdrains aangebracht, gelegen in een grintlaag. Het effluent eist meestal geen nabehandeling.

Helofytenfiltersysteem
Het helofytenfilter is een zandfilter waarop helofyten zijn geplant. Helofyten zijn moerasplanten, die met hun wortels in de waterige bodem groeien en met hun stengels boven het water uitsteken. Het stelsel van holle wortels zorgt voor extra beluchting van het systeem. Voorbeelden zijn riet, mattenbies, lisdodde en biezen. Riet wordt het meest toegepast.

Horizontaal helofytenfilter
Dit type wordt gekenmerkt door een horizontale, ondergrondse afvalwaterstroom. Het voorbezonken afvalwater wordt via een met grint gevulde toevoersloot aan de ene zijde toegevoerd en aan de andere zijde via een grintbed, waarin een drainagebuis ligt, afgevoerd.

Verticaal helofytenfilter
Bij dit type wordt het voorbezonken afvalwater 2 tot 4 maal per dag met een pomp, via een stelsel van bevloeiingsbuizen boven in het veld gebracht. Deze bevloeiingsbuizen liggen in een laag grint. Het afvalwater doorloopt het zandpakket vervolgens verticaal en wordt aan de onderzijde via drainagebuizen afgevoerd.
In omringende landen worden de twee laatstgenoemde helofytenfilters reeds meer dan tien jaar met succes toegepast voor de zuivering van afvalwater bij individuele woonhuizen.

Slootfilter
Het principe van het slootfilter is vergelijkbaar met dat van het verticale helofytenfilter. Het verschil met het verticale helofytenfilter is dat in het slootfilter een tweede compartiment is aangebracht. Dit is een zuurstofloze/-arme fase waarin extra verwijdering van stikstof plaatsvindt door middel van denitrificatie.

Helofyten filter werking
Op een helofytenfilter groeien helofyten. Dit zijn moerasplanten, zo als lisboodde, biezen en riet. Deze zorgen ervoor dat er zuurstof in het zandbed komt. Ronddom de wortels leveren talloze bacteriën die de zuurstof nodig hebben. Deze bacteriën zetten de afvalstoffen uit het water om in voedingsstoffen voor zichzelf en voor de planten. Zo kan het water op een natuurlijke manier gezuiverd worden. De filter zal niet bevriezen doordat deze circa 10-15 graden is. Bacteriën kunnen hierdoor in de winter het afvalwater ook zuiveren.
Helofytenfilters zijn, van alle kleine systemen, het beste in staat om fosfaten en stikstof uit het afvalwater te verwijderen. Stikstofverbindingen (eiwitten, ammonium, nitraten) wordt voor een groot deel omgezet in luchtstikstof.
Fosfaten worden in het filter gebonden. Omdat deze stof vastgelegd wordt in het systeem, zal dit op den duur (naar schatting na enkele tientallen jaren) verzadigd raken met fosfaten.

Een helofytenfilter is te combineren met een vijver. een voorwaarde is dat het water aan de onderkant vrij komt. Wil men dus een filter dat aan de bovenzijde (ongeveer) gelijk ligt met het vijveroppervlak, dan moet het schoongemaakte water eerst opgevangen worden in een pompput en dàn kan het naar de vijver gepompt worden. Een andere mogelijkheid is uiteraard: voldoende verval realiseren tussen het filter en de vijver, zodat het water vanzelf naar de vijver stroomt.