Bron: Koi Carp Maart 2002
Schrijver: Dr. Stewart Owen
Vertaald en bewerkt: Leontine Naber
-url-

EEN KOUDE START VOOR KOI
Dr. Stewart Owen legt uit waarom je langzaam met voeren moet beginnen zodra de temperaturen langzaam oplopen in de lente.

WINTER ANOREXIA
De winter is een tijd van opgedrongen rust voor een koi omdat het koude water het metabolisme tot een minimum brengt. Gedurende deze opgedrongen rust wordt de koi langzaamaan steeds meer “dronken”door het koude water. De benodigde energie wordt zo laag dat de koi er voor kiest niet meer te eten. In plaats daarvan gaan ze hun eigen lichaamreserves opteren. De winterkoi kan daarom omschreven worden als een vis met anorexia.

“Het is niet makkelijk voor de fysiek van een koi om weer over te schakelen van een staat van anorexia naar een staat van actief voer opnemen. Veel processen die het leven van de vis onderhouden verschillen tussen voeren en creperen. Om energie uit het voer te halen vereist veel energie van de vis. Om het voer te vangen en consumeren kost ook weer energie. M.a.h.w. eten kost veel energie.”

Noot: Dit is niet anders als bij de mens. De spijsvertering van de mens verbruikt normaliter ongeveer 800 calorieën per dag. Dit zijn 10 droge boterhammen. Niet eten zorgt er voor dat het spijsverteringsproces niet in werking wordt gesteld en die energie die nodig is om eten te verteren niet wordt aangesproken.

“Is het voer wat de koi eet eenmaal in het darm kanaal terecht gekomen, de koi heeft niet echt een definieerbare maag, moet de koi enzymen aanmaken om het voedsel te verteren. Eenmaal verteerd moeten de voedingsstoffen door de darmwand heen en worden opgenomen in het bloed. Deze voedingsstoffen worden door het bloed naar de lever gebracht waar het wordt voorbewerkt voordat het naar andere delen van het lichaam wordt getransporteerd. Al deze processen kosten energie. In de kou kan het lichaam van de koi maar een beperkte hoeveelheid energie leveren. Daarom is het voor de koi efficiënter om zijn eigen voorraden aan te spreken dan voor de energie verslindende processen te kiezen wat komt kijken bij het verteren van aangeboden voedsel.

DE PRIJS VAN EEN MAALTIJD
Het onderhouden van een systeem wat de mogelijkheid heeft een maaltijd te verteren kost ook veel energie. In de natuur zijn er verschillende verteringssystemen ontstaan om zo efficiënt als mogelijk met de beschikbare energie om te gaan. Sommige dieren hebben een spijsverteringsstelsel wat constant in gebruik is. Het eten gaat er aan de ene kant in en komt er aan de andere kant weer uit en dit voor bijna 24 uur per dag. Dit is meestal het geval bij kleine dieren die een lage kwaliteit voedsel eten zoals wormen. Een andere benadering is het consumeren van relatief kleine porties voedsel, maar dit wel vaak. Deze methode vult de maag, welke sluit en het voedsel verteerd voordat de volgende maaltijd wordt geconsumeerd. Deze methode sluit het beste aan bij de mens, maar ook bij de koi. Een derde mogelijkheid is om een gigantische maaltijd te eten, wat dagen nodig heeft om te verteren. Deze mogelijkheid zien we bij bijvoorbeeld slangen.

Welke ook de methode is van spijsvertering, het dier moet een balans zoeken in de energie die het kost om voedingsmiddelen binnen te krijgen en de hoeveelheid voedingsmiddelen die vrijkomen uit een maaltijd. Het is natuurlijk geen optie om meer energie te verpillen aan het vangen en verteren van een maaltijd, dan de hoeveelheid energie die een maaltijd levert. Over het algemeen is dit geen probleem daar de meeste dieren gewoon zijn aan energie rijk voedsel. Bij sommige diersoorten ligt de scheidingslijn tussen de vraag en aanbod van energie wel heel erg nauw. Als voorbeeld de reuze panda. Dit dier eet bamboe bladeren welke weinig energie leveren en bijna onverteerbaar zijn. Dit dier moet dus constant blijven eten om aan de energie te komen om door te gaan.

ENERGIEBESPARING
Na een periode van anorexia, zullen de darmen en het complete spijsverteringskanaal niet meer zijn aangepast aan het eten van een maaltijd. Dit omdat de vis dus een tijd lang ingeteerd heeft op zijn eigen reserves. Bij een slang duurt het dagen voordat het spijsverteringssysteem een beetje opstart nadat hij een prooi heeft gegeten. Dit duurt zolang omdat de darmen een tijd lang hebben stil gelegen. Het spijsverteringssysteem van een koi welke actief eet weegt ongeveer 8-12% van zijn totale lichaamsgewicht. Al dit weefsel heeft kostbare energie nodig om te functioneren en te worden onderhouden. Dit weefsel moet enzymen aan maken en bv ook zorgen voor de peristaltische bewegingen van het darmstelsel. Het energieverbruik van het spijsverteringskanaal is dus aanzienlijk dus elke besparing op energie is welkom zodra de beschikbaarheid van energie terugloopt zodra de watertemperatuur gaat dalen.

Wanneer de watertemperatuur laag wordt en het ligt in de lijn der verwachting dat het voedselaanbod schaars wordt, wordt er in de hersenen van de koi een soort hormoon aangemaakt welke de darmen verteld te stoppen met functioneren. De hoeveelheid actief weefsel wat zich bezig houdt met de spijsvertering wordt teruggebracht naar een absoluut minimum om op deze manier energie te besparen. Een koi welke in staat van winter anorexia verkeerd heeft een spijsverteringssysteem wat nog maar 2-5% van het lichaamsgewicht bedraagt. Daarom, wanneer de eerste lente voeding wordt aangeboden, is het spijsverteringskanaal van de koi niet in staat voedsel efficiënt te verteren. Voordat het echt actief energie uit het voedsel kan halen moet het eerst het spijsverteringssysteem regenereren en opbouwen. Het kan verschillende voedingen duren voordat een koi meer energie uit zijn voedsel kan halen dan dat het energie kost om het te verteren.

GA NIET VOEREN TIJDENS EEN WARME DAG
Deze winterstaking van het spijsverteringskanaal is de reden dat veel mensen een koolhydraat rijk dieet aanraden zoals wheatgerm. Wheatgerm is niet makkelijk verteerbaar maar ze leveren wel veel energie als we ze zouden eten. Koolhydraten zijn niet makkelijk beschikbaar voor een koi. Een gedeelte van het voer wordt verteerd, echter het meeste geldt als bulk waardoor de peristaltische beweging blijft bestaan. Het bestaan van deze peristaltiek verlaagt een van de problemen die kunnen ontstaan gedurende een korte periode van warmere dagen in het koude seizoen. Bij de tijd dat de koi een maaltijd effectief kan verteren is de temperatuur alweer gedaald. Het kost meer energie om het hele spijsverteringssysteem weer op te starten dan dat er energie gehaald wordt uit het voedsel. Het voeren heeft er voor gezorgd dat de vis dus energie verloren heeft ipv bij heeft gekregen. Als de eigenaar van de vissen dit dus een paar keer per jaar doet jaagt hij zijn vissen steeds verder naar het kritieke punt waarvoor het voor de koi niet meer mogelijk is het spijsverteringssysteem op te starten als gevolg van een tekort aan energie. Het voeren van wheatgerm zorgt ervoor dat de peristaltiek blijft bestaan en dat de vis dus eerder energie uit zijn voedsel kan halen omdat niet eerst het hele spijsverteringssysteem geregenereerd en opgestart hoeft te worden. Maar wel een waarschuwing ga je koi in de winterdag niet volstoppen met wheatgerm, wheatgerm is niet ontwikkeld voor het laten groeien van de vissen in het koude seizoen.

Een ander probleem wat kan worden veroorzaakt door het voeren tijdens warmere dagen in de winter is dat wanneer de temperatuur plotseling weer daalt, bv gedurende de nacht en bij een straffe oostenwind, de koi een bijna onverteerbare maaltijd in zijn darmen heeft zitten wat er dus zo maar een twee drie niet meer uitkomt. De micro-organismen zullen zich blijven voeden met het aanwezige voedsel in de darmen. Het kan tot een punt komen waar deze organismen zoveel gas ontwikkelen in de vis dat de vis gaat drijven. Dat betekend dat de vis in koud oppervlakte water komt. Alternatieve pathogene bacteriën nemen de vis over met als gevolg dat of de vis van binnen uit wordt vergiftigd, langzaam opgegeten, of wordt opgeblazen door ophopende gassen.

WAAROM IN DE WINTER DAN NIET BLIJVEN VOEREN MET EEN DIEET WAT WEL VEEL ENERGIE GEEFT
Een voer met een hoog energie gehalte bevat een hoog gehalte aan eiwitten en vet. Eiwitten worden door de spijsvertering omgezet in aminozuren welke worden opgenomen in het bloed. Jammer genoeg zijn aminozuren giftig. Het lichaam van de vis zal er dus ter alle tijden aan moeten werken dat het niveau aminozuren in het lichaam zo laag mogelijk blijft. Zodra de temperatuur gaat dalen kan de vis deze taak niet meer afdoende uitvoeren met als gevolg dat de vis wordt vergiftigd.

VERWARMDE VIJVERS
De koihouders onder ons die het geluk hebben verwarmde vijvers te hebben moeten wel in hun achterhoofd houden dat de vis ook de daglengte gebruikt om te bepalen of het winter is of een ander jaargetijde. De korter wordende dagen geeft de vis ook een impuls de darmfunctie te verlagen waardoor dus ook de verterende capaciteit wordt verlaagt. Mocht je dit willen omzeilen dan zal de dag kunstmatig lang gehouden moeten worden. Echter Ik denk dat het voor de koi een voordeel zal bieden toch een mate van seizoenswisselingen aan te houden, zeker als je wil dat de koi gaan paaien.

HET OPSTARTEN NA DE WINTER
De eerste maaltijden na de winter moeten arm zijn aan proteïne en vet. Het voedsel moet vers zijn. Oud voedsel kan schimmelsporen bevatten wat schade aanricht aan de leven van de vis. Vergeet niet dat alleen de vissen in de winter in een onverwarmde vijver creperen, ook het filter crepeert. Bij een onverwarmde vijver is het filter in het voorjaar in de zelfde staat als een nieuw filter wat moet worden opgestart, dood of op sterven na dood. Zodra je gaat voeren stijgt het ammonia en nitriet gehalte in de vijvers.”

Noot: Het is dus jammer dat er in de tekst geen melding wordt gemaakt over temperaturen. Wel zo veilig voor de auteur natuurlijk maar alles behalve volledig. Nu zal de ene koi minder gevoelig zijn voor kou als de andere. Maar ook hier geldt. De populatie is zo sterk als de zwakste koi. Het voeren van wheatgerm in de winter levert dus bijna geen energie maar heeft dus als toegevoegde waarde het darmsysteem aan de gang te houden. Wat niet wordt vermeld is dat dit dus wel zinkend wheatgerm moet zijn. Blijf je met het probleem zitten van plots dalende temperaturen, dus altijd het weerbericht in de gaten houden. Zelf ben ik voorstander van om wheatgerm te voeren tot een graad of 7. Daaronder gaan voeren met een product wat nog veel lichter verteerbaar is dan wheatgerm, dit zijn de producten van Misimar die speciaal zijn ontwikkeld voor dit doeleinde. Mocht de temperatuur dalen tot onder de 4 graden dan ben ik voorstander om helemaal te stoppen met voeren, juist om eerder genoemde problemen te voorkomen. Daalt de temperatuur dan nog verder en de vis heeft onverteerd voedsel in zijn darmen en met alle nare gevolgen van dien. De mening van de auteur is dus door te voeren zolang dit mogelijk en verantwoord is. Dat is mijn mening ook alleen stel ik wel een grens temperatuur voor wheatgerm. Zodra de vissen gestopt zijn met eten voor een periode langer dan 5 dagen, dan pas weer gaan voeren zodra de temp weer constant boven de 7 graden is.

Nu is het ongeveer wel duidelijk dat ik groot voorstander ben van het niet laten afkoelen van het vijverwater in de winter. 8 Graden is wat mij betreft echt de bodem en liever zie ik het zelfs nog op minimaal op 10 graden. Bij deze temperatuur halen de vissen nog effectief energie op uit het voedsel. In het voorjaar zijn ze veel sneller uit de opgelegde winterrust heen en het filter blijft goed actief. Kortom in mijn visie heeft het niet laten afkoelen van de vijver en het niet opleggen van verplichte winterrust aan de koi alleen maar voordelen. Zijn deze misschien niet duidelijk in de winter, dan worden deze het wel tijdens het voorjaar.

Zie ook het hoofdstuk HET VOEREN VAN KOI, wat staat op -url- onder het kopje (onderaan) basiskennis koivijver. Het hoofdstuk HET VOEREN VAN KOI staat bijna bovenaan