Botulisme
Botuline is een door de bacterie "Clostridium botulinum" geproduceerde giftige stof, het is één van de sterkst werkende bacteriegiffen (toxinen) die er bestaan. Er zijn van Clostridium botulinum zeven verschillende toxinetypen bekend, die met de letters A t/m G worden aangeduid. Mens en dier bezitten voor de verschillende toxinetypen een uitéénlopende gevoeligheid. Zo is de mens gevoelig voor de toxinetypen A, B, E en F. De toxinetypen C en D zijn vooral verantwoordelijk voor het optreden van botulisme bij dieren. Type A komt in Nederland niet voor, maar wel in bijvoorbeeld de VS, Canada en Rusland. De beide andere voor de mens gevaarlijke typen zijn overal zeldzaam.

De sporen van de bacterie Clostridium botulinum worden in besmette gebieden in bodem en slik gevonden en zijn tevens bij de meeste vogels inactief aanwezig in het maagdarmkanaal. De bacterie levert op zichzelf nog geen gevaar maar vooral de omstandigheden bepalen of er een optimale situatie ontstaat waarbij de bacterie kan groeien. Door dit groeien worden dan de zeer gevaarlijke toxinen gevormd.
Het onstaan van deze bacterie:
Botulisme is een bacterie die zeer goed gedijt in stilstaand water met een temperatuur boven de 20 graden Celsius. Als de bacterie in Nederland wordt geconstateerd, gaat het meestal om het C-type. Deze is zeer giftig voor watervogels en vissen, maar ongevaarlijk voor de mens. Toch is het af te raden om te zwemmen in besmet water. Vooral in een kadaver kan de botulisme bacterie zich snel vermeerderen. De snelle verspreiding van de bacterie vindt vooral plaats door maden en vliegen die groeien in het kadaver. Deze maden en de vliegen zelf, zijn immuun voor dit type gif maar kunnen worden opgepikt door (water)­vogels bunzingen of vissen. Deze dieren sterven dan door het gif dat de bacterie in de maden aanmaakt zodat er een nieuwe gifproducerende haard ontstaat. De incubatietijd (afhankelijk van de opname van het gif) van de botulisme bacterie strekt zich uit van een halve dag tot een week. Trekkende vogels of andere dieren zijn dus in staat het gif over grotere afstanden te verspreiden en daar de besmetting voor te zetten. De voornaamste maatregel om de bacterie tegen te gaan is dan ook het z.s.m ruimen van de dode dieren. Waterbeheerders zoals waterschappen gaan hiervoor op pad. Ook het doorspoelen van het stilstaande water helpt tegen botulisme.
Ziekteverschijnselen:
De Botulisme bacterie is een soort ziekte bij dieren, waarbij een specifieke voedselvergiftiging optreedt en waar vooral eenden en andere watervogels door getroffen kunnen worden. Wanneer een dier is vergiftigd met de botulisme bacterie, dan ontstaan bij dieren (afhankelijk van de besmetting) na enkele uren al slik- ademhalingsstoornissen en verlammingsverschijnselen aan de poten, de vleugels en de nek. Voor de meeste watervogels geldt dat zij op den duur door deze verlammingsverschijnselen het hoofd niet meer boven water kunnen houden en dus zullen verdrinken voordat zij daadwerkelijk aan de vergiftiging sterven. Doordat het kadaver van deze dieren in het relatieve warme water blijft drijven hebben maden en vliegen ruimschoots de kans om zich in het kadaver te nestelen. Doordat ook vissen (we gaan hier uit van de karper) ook vliegjes en maden eet, kan zo de botulisme bacterie worden overgebracht op karpers. Een karper zal dan ook binnen korte tijd verlammingsverschijnselen vertonen en uiteindelijk sterven.

Preventie:
De verspreiding van botulisme kan worden voorkomen door dode dieren (vogels en vissen) zo snel mogelijk uit het besmette water te halen. Aan te raden is om dit niet zelf te doen maar hiervoor de gemeente of het waterschap te bellen. Waarschuw deze instanties altijd als u dode of verlamde dieren ziet. Deze instanties zorgen voor de verwijdering en vernietiging van deze dieren.

Ook wij zelf kunnen maatregelen nemen om verder verspreiding van de botulisme bacterie te voorkomen. Voer bij een besmet water geen watervogels. Voeren trekt altijd veel vogels aan en deze vergroten de kans of verspreiding van botulisme. Vermijd ook het vissen in met botulisme besmette wateren. Mocht je hier toch gaan vissen, spoel dan thuis je onthaakmat, schepnet, weegzak etc. zeer goed uit met water. Wanneer je dit niet doet kan de bacterie bij een volgend water verder groeien..!!

Met name de gemeente speelt de belangrijkste rol bij het voorkomen en bestrijden van botulisme. De gemeente haalt de besmette dieren weg, laat ze onderzoeken, stuurt eventueel zieke dieren naar een vogelasiel en laat dode dieren volgens de richtlijnen van de Destructiewet vernietigen. Wanneer nodig plaatst de gemeente waarschuwingsbordjes met waarschuwingen voor botulisme. Wateren die ieder jaar weer een haard van botulisme zijn, kunnen worden uitgediept, of regelmatig worden doorgespoeld waardoor wordt bereikt dat de watertemperatuur minder snel oploopt en de botulisme bacterie geen kans krijgt.

Bloei blauwalg
Botulisme bij mensen
Botulisme bij mensen is een zeer zeldzame, maar ernstige ziekte. Er bestaan twee soorten: voedselbotulisme en botulisme door dode waterdieren. Voedselbotulisme kunt u krijgen door besmet voedsel te eten; waterbotulisme door contact met besmette dode vissen en watervogels. Vooral bij warm weer komt botulisme bij deze dieren voor. Een infectie is eenvoudig te voorkomen: ga niet in water waarin dode dieren liggen en kook ingemaakt voedsel dat verdacht is, minstens 10 minuten.

Wat is het
Botulisme is een ernstige ziekte die wordt veroorzaakt door een bacterie. Diverse klachten, die op het eerste oog onschuldig lijken, kunnen een fataal gevolg hebben. Het is dus belangrijk om de ziekte te vermijden of snel te herkennen. Door een snelle behandeling kunnen patiënten volledig herstellen, hoewel het weken of maanden kan duren.

De ziekte begint met diverse klachten:

misselijkheid

overgeven

moeheid

duizeligheid

algehele zwakte

een droge mond

buikklachten

Daarna ontstaan problemen met het zicht, moeite met spreken en de arm- en beenspieren worden slap. Botulisme gaat niet gepaard met koorts. Een mogelijke complicatie is ademhalingsproblemen. In korte tijd kan een patiënt aan de ziekte overlijden.

Er zijn twee situaties waarin u botulisme kunt oplopen:
Als u onjuist ingemaakt of bewaard, besmet voedsel eet (voedselbotulisme).Zes uur tot acht dagen na het eten van besmet voedsel ontstaan ziekteverschijnselen.
Als u in contact komt met dode vissen of dode watervogels die besmet zijn (botulisme door dode waterdieren).
Door een wondje in de huid kan de besmetting in het lichaam komen. Verschijnselen kunnen zes uur tot acht dagen na de besmetting optreden.
Hoe vaak komt het voor
In Nederland komt botulisme bij mensen zeer zelden voor. De bacterie komt voor in de grond en soms in water. U loopt alleen een risico op voedselbotulisme als groenten, fruit, vis- en vleesproducten niet volgens de richtlijnen zijn klaargemaakt. Het gaat vooral om conserveren, inmaken of wecken. Bij producten uit de winkel is het risico minimaal, zelfgemaakte producten zijn echter gevaarlijker.
Berichten over botulisme bij waterdieren komen tijdens een warme zomerperiode af en toe voor. Toch lopen zelfs beroeps- en sportvissers en mensen die vaak in natuurwater zwemmen of surfen maar een kleine kans op besmetting.

Wat doe je eraan
Voedselbotulisme is te voorkomen:
Kook voedsel dat verdacht is minstens 10 minuten of verhit het 30 minuten op 80 graden.
Botulisme door dode waterdieren kunt u voorkomen:
Niet zwemmen, surfen en vissen in water waarin dode dieren liggen
Raak geen dode dieren met blote handen aan
Meld bij een officiële instantie dat er dode dieren in het water liggen
Raadpleeg de huisarts zo snel mogelijk wanneer u een van de genoemde klachten hebt en risico hebt gelopen. Bijvoorbeeld doordat u verdacht voedsel hebt gegeten of in natuurwater bent geweest. Bewaar altijd resten van dit eten zodat het onderzocht kan worden. Zorg wel dat dit voedsel niet meer gegeten kan worden.

Veelgestelde vragen
Door welke etenswaren kun je botulisme krijgen?
zelf ingemaakt voedsel (groente, fruit, jam, honing)
luchtarm verpakte vis of vlees
ingeblikt voedsel
Bij wie moet ik melden dat er dode dieren in het water drijven?
Geef het door aan de gemeente (afdeling milieuzaken), de provinciale zwemwaterlijn of de GGD.
Kunnen mensen kunnen elkaar besmetten?
Nee, mensen kunnen elkaar niet besmetten.
Is inenting tegen botulisme mogelijk?
Nee, inenting is niet mogelijk en er bestaan ook geen medicijnen om de ziekte te voorkomen.
Kun je botulisme voor een tweede keer krijgen?
Ja, je kunt botulisme meerdere keren oplopen.
Bronnen: -url-
-url-